นิมิตแห่งจิต

posted on 14 Nov 2009 05:45 by dhama9 in Dhamaprateep9 directory Knowledge

 

หนังสือธรรมประทีป ๙ ธรรมะภาคปฏิบัติ โดย อ.ไชยทรง จันทรอารีย์

 

วิปัสสนาขึ้นอยู่กับการกำหนดนิมิตแห่งจิตได้เร็ว

คำว่า "กำหนดนิมิต" (ที่หมาย) ก็คือ การยกจิตขึ้นเพ่งดู ติดตามดูเนืองๆ ณ ฐานที่ตั้งสติที่ได้อุปโลกน์ไว้ จนชำนาญคล่องแคล่ว ดังที่เรียกว่า สมาปัชชนวสี นั่นเอง

คำว่า "กำหนดนิมิต(ที่หมาย)แห่งจิตได้เร็ว" ก็คือ สร้างความชำนาญคล่องแคล่วที่จะสลัดเรื่องราว(อารมณ์)ต่างๆ ออกไป โดยการยกจิตของตนให้ตั้งมั่นเป็นสมาธิ ณ ฐานที่ตั้งสติโดยไม่เสียเวลาเลย

ดังที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้า ได้ตรัสกับอัคคิเวสนะว่า "ดูก่อนอัคคิเวสนะ ก่อนหน้านี้ จิตของเราตั้งอยู่ในสมาธินิมิตอะไร เมื่อเรากล่าวคาถานี้จบ เราก็สามารถตั้งมั่นอยู่ในสมาธินิมิตนั้นได้ทันที"

หมายความว่า พอตรัสพระคาถาเสร็จ พระองค์ก็ทรงนำจิตให้ตั้งมั่นเป็นสมาธิได้อย่างเดียวกับ ก่อนที่จะตรัสพระคาถานั้นทันที ด้วยความคล่องแคล่วเป็นวสี

พระองค์ยังได้ตรัสต่อไปอีกว่า "ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เป็นบัณฑิต เป็นผู้ฉลาด เป็นผู้เฉียบแหลม เมื่อได้ติดตามดูกายในกาย ดูเวทนาในเวทนา ดูจิตในจิต ดูธรรมในธรรมทั้งหลาย เป็นผู้มีความเพียรเผากิเลส มีสติ สัมปชัญญะ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกเสียได้ จิตของเธอย่อมเป็นสมาธิ เธอย่อมละอุปกิเลสทั้งหลายได้ และย่อมกำหนดนิมิตแห่งจิตได้

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุที่เป็นบัณฑิต ฉลาด เฉียบแหลมนั้น ย่อมได้สมาบัติอันเป็นธรรมเครื่องอยู่ในชีวิตประจำวัน ย่อมมีสติ สัมปชัญญะ

ข้อนี้เป็นเพราะเหตุใด ?

ภิกษุทั้งหลาย ข้อนี้เป็นเพราะ ภิกษุนั้นเป็นบัณฑิต ฉลาด เฉียบแหลม กำหนดนิมิตแห่งจิตของตนได้"

จากพุทธดำรัสข้างต้น เราจะเห็นว่า การกำหนดนิมิตแห่งจิต เป็นเป้าหมายสำคัญที่สุดที่ผู้ปฏิบัติวิปัสสนาจะต้องทำให้เกิดขึ้น อย่างคล่องแคล่วทุกขณะ กล่าวคือ ยกจิตเข้าไปตั้งไว้ ณ จุดหมายที่ได้อุปโลกน์ไว้โดยเร็ว และประคองไม่ให้แลบหนีออกไปสู่อารมณ์ใดๆ ได้อีก

สำหรับกรณีของผู้ปฏิบัติอานาปานสติ ก็คือ เปลี่ยนจากอารมณ์หรือเรื่องราวเฉพาะหน้า ไปเพ่งดูลมหายใจเข้าออกแทน และคอยระวังไม่ให้จิตแลบกลับคืนไปสู่เรื่องนั้นๆ หรือเรื่องที่จะนึกคิดอย่างอื่นได้อีก

ความจริงมีอยู่ว่า ถ้าสามารถประคองจิตให้รู้ชัดอยู่ที่ลมหายใจเข้าออก ณ จุดลมกระทบกับช่องจมูกแล้ว เรื่องที่สลัดทิ้งไปหรือมโนภาพอื่นใด จะเกิดแทรกเข้ามาไม่ได้เลย

 

คัดลอกจากธรรมประทีป ๙ ธรรมะภาคปฏิบัติ อ.ไชยทรง จันทรอารีย์ หน้า ๑๔๔-๑๔๕

 

ก่อนหน้า  การนำผลของการปฏิบัติสมาธิไปใช้

อ่านต่อ  สมาธิที่มีโดยธรรมชาติ,ไม่มี